लौ ! मित्रजन आज म फेरि आए, हजुजहरु माझ एउटा उटपट्याङ लेख ल्याएर । तपाईहरु भन्नुहोला, उटपट्याङ लेख रे, कतै लेखक बन्छु भन्दाभन्दै बौलाएको त छैनौ ? ना मित्र ना, मेरो मानसिक स्थिति पूर्णरूपमा ठीक छ । अब यो लेख लेख्ने क्रममा दायाँ-बायाँ हुन्छ भने त्यो अर्को कुरा हो । ल अब सिदै विषयवस्तुमा प्रवेश गरौँ। जहाँसम्म लाग्छ आजको विषयवस्तुबारे शीर्षक हेरेर थाहा पाइहाल्नु भयो होला । हो आजको विषय हाम्रा देश्का होनहार जड्याहा हरु बारे छ । एक छिन है आजकाल मैले एउटा नयाँ साथी बनाएको छुनि । नाम च्याट थर जि.पि.टि हो, जस्का पिता भनेर सैम अल्टम्यान (Sam Altman) लाई चिनिन्छ। उनी OpenAI का CEO हुन्, जुन संस्थाले ChatGPT लाई विकास गरेको हो। OpenAI को सुरुवात भने एलोन मस्क र अन्य केही व्यक्तिहरूको टिमले गरेको हो। यो मेरो साथी, म प्रती निकै बफादार छ । जे सोधे पनि न ढाटिकन सबै बताइदिन्छ । स्मरण रहोस् यो साथी ती जडिया साथीहरू जस्तो छैन । जहाँसम्म लाग्छ नेट भएपछि यसले धोका पनि दिँदैन होला। ठिकै छ ती साथीहरूलाई पनि चियापानी खुवाउनै पर्थ्यो । अब चियापानीमा खर्च हुने पैसा नेटमा गरौंला । यो लेख लेख्नुभन्दा पहिले, यस विषयमा मैले कहिले सोचेको थिएन। किनकि म धुम्रपान मध्यपान गर्दैन। हिजो मात्र, वर्षौंपछि हामी तीनजना साथीको भेट भयो। सबै आआफ्नै पढाइ र कार्य व्यस्ततामा थिए। आजकाल पहिलेभन्दा धेरै फरक भएका थिए। शारीरिक र मानसिक रूप त वृद्धि हुने नै भयो। त्यसमाथि दुई तीनटा बानी अझै थपिएका रहेछन्। दुवैलाई मध्यपान गर्ने निकै शोक बनेको रहेछ। उ बेला ग्यास्ट्रिक हुन्छ भनेर चिया नखाने साथी । आज रोग ठिक हुन्छ भनेर रक्सी खान थालेछन्। आफूले धान्ने जति पिए त ठिकै हो, तर मलाई लाग्छ यिनीहरू रक्सी होइनन् रक्सीले यिनीहरुलाई खाइरहेको छ। जे होस् मैले यो अनुभव गर्न पाए कि, बिर्सिका कुरा यिनीहरुले याद दिलाइदिए । बच्चा हुँदाका रमाइला नरमाइला घटनाहरू एक एक। अब मैले योबाट के शिक्षा लिनु । मादक पेयको प्रयोगले रोग सन्चो पार्छ कि बिर्सिएका यादहरूलाई याद दिलाइदिन्छ। घर फर्कँदा यो बारे निकै सोच्यो। केही सिप नलागेपछि यो लेख लेख्न बसेको हु ।
मादक पेयका, पौराणिक कथाहरु:मादक पेयहरूको पौराणिक कथामा, विभिन्न संस्कृतिहरूमा यी पेयहरूको उत्पत्ति र धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वका विषयमा रोचक कथाहरू पाइन्छन्।
ग्रीक पौराणिक कथा: ग्रीसमा, द्योनिससलाई मादक पेय र विशेष गरी दाखमद्यको देवता मानिन्छ। उनलाई मादक पेयको जन्मदाता मानिन्छ, र उनको सम्मानमा आयोजित चाडहरूमा दाखमद्य पिउने प्रचलन थियो। यो मादक पेयलाई जीवनको आनन्द र दुःख दुबैको प्रतीक मानिन्छ।
भारतीय पौराणिक कथा: भारतीय पौराणिक कथामा मादक पेयको रूपमा सोमरसको उल्लेख पाइन्छ। देवताहरूले अमरत्व प्राप्त गर्नका लागि सोमरसको सेवन गर्थे। यसका लागि समुद्र मन्थनको कथा चर्चित छ, जहाँ अमृत र सोमरस प्राप्त गर्न देवता र असुरहरूबीच संघर्ष भएको थियो।
नोर्स पौराणिक कथा: नोर्स मिथकमा पनि मादक पेयको विशेष स्थान छ। यहाँ ‘मेड अफ पोएट्री’ भन्ने पेयको कथा पाइन्छ, जसले ज्ञान र काव्यशक्तिको प्रतीक मानिन्छ। यो पेयलाई देवता ओडिनले पाएर संसारभरि बाँडेको विश्वास छ।
चीनी पौराणिक कथा: चीनमा मादक पेयको उत्पत्तिलाई हूआंग-डीको (पहिलो सम्राट) समयमा जोडिन्छ। यो कथा अनुसार, उनले आफ्नो शासनकालमा पहिलो पटक चामलबाट मादक पेय बनाउन सिकाएका थिए, जसले चीनी सभ्यतामा यसका प्रयोगलाई फैलाएको थियो।
यी पौराणिक कथाहरूले मादक पेयको धार्मिक, सांस्कृतिक, र सामाजिक महत्त्वलाई प्रकट गर्छन्। मादक पेयहरूको प्रयोग सम्बन्धित अनेक रोचक र रमाइला घटनाहरू धेरै संस्कृतिहरूमा प्रचलित छन्। यहाँ केहि अनौठा र रमाइला कथाहरू प्रस्तुत गरिएका छन्:
१. चंगेज खानको विजय र मद्यपानको शक्ति
चंगेज खान र उनको सेना मद्यपान गर्न निकै रुचाउँथ्यो। इतिहासमा भनिन्छ, एकपटक उनले आफ्नो सैनिकलाई हरेक युद्ध अघि अरक (मदिरा) पिउन आदेश दिएका थिए, जसले सैनिकलाई धेरै बलियो र साहसी बनाउँथ्यो भन्ने विश्वास थियो। उनको सेना मद्यपान गरेर युद्धमा जाने गरेको हुँदा उनीहरूलाई कहिल्यै डर नलाग्ने र जित्ने आत्मबल मिल्थ्यो भन्ने कथा प्रचलित छ।
२. शेक्सपियरको काव्य र वाइन
भनिन्छ कि प्रसिद्ध नाटककार विलियम शेक्सपियरले आफ्नो धेरै लेखन वाइन पिइरहेकै अवस्थामा गरेका थिए। उनले वाइनबाट प्रेरणा पाउने र लेखाइमा नयापन र सिर्जनात्मकता ल्याउने विश्वास थियो। यो नै कारण हो कि उनका धेरै नाटकहरूमा मद्यपान र भोजको दृश्यहरू चित्रित गरिएका छन्।
३. फ्रान्सको ‘टेस्टिंग अफ द किङ्स’ परम्परा
फ्रान्समा पुरानो समयमा ‘टेस्टिंग अफ द किङ्स’ भन्ने परम्परा थियो, जहाँ मद्यपानबाट शासकलाई विष नपुगोस् भनेर विशेष टेस्टरहरूलाई नियुक्त गरिन्थ्यो। टेस्टरले पहिले मदिरा पिउँथे, त्यसपछि मात्र राजालाई दिन्थे। यदि टेस्टरलाई केही भएन भने मात्र राजाले मदिरा सेवन गर्ने चलन थियो।
४. संगीत र मादक पेयको जादू – बीथोभेनको बियर प्रेम
प्रसिद्ध संगीतकार लुडविग भान बीथोभेनलाई बियर निकै मन पर्थ्यो। उनी सिर्जनामा ध्यान केन्द्रित गर्नको लागि विशेष बियर पिउँथे। भनिन्छ, बियरले उनलाई रचनात्मक सोच्न मद्दत गर्थ्यो। बियर पिएर संगीतको नयापनमा धेरै समय खर्चिन्थे र यसले उनलाई संगीतका महान सिर्जना गर्न मद्दत गर्यो।
५. रुसको पेय – भोड्काको शक्ति
रुसमा भोड्का केवल मादक पेय मात्र नभई विभिन्न सामाजिक र सांस्कृतिक परम्परासँग गहिरो सम्बन्धित छ। युद्धको समयमा सैनिकहरूले भोड्का पिउँथे, जसले उनीहरूलाई जाडो मौसममा न्यानो राख्थ्यो। यो परम्परा अहिले पनि चलिआएको छ, जहाँ रुसका मानिसहरूले हरेक विशेष अवसरमा भोड्का पिउने गर्छन्।
६. चीनको ‘चामल वाइन’ र धैर्यको कथा
चीनमा एक यस्ता मानिस थिए जसले चामलबाट बनाएको वाइनको प्रेममा विवाहको प्रस्ताव राख्न सकेनन्। उनको वाइनप्रेम यति बलियो थियो कि विवाह प्रस्ताव गर्नुपर्ने बेलामा पनि उनी वाइन नै पिउँदै थिए। उनको प्रेमिका उनलाई प्रेमको प्रतीकको रूपमा वाइन बोतल उपहार दिई टाढा भइन्।
७. विन्स्टन चर्चिल र उनको ब्रान्डी प्रेम
ब्रिटेनका प्रसिद्ध नेता विन्स्टन चर्चिललाई आफ्नो ब्रान्डीप्रतिको लगावका लागि चिनेका थिए। दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा पनि, उनले आफ्ना भाषणहरू तयार पार्ने बेला प्रायः ब्रान्डी पिउँथे। उनको भनाइ थियो, “मैले आफ्नो सफलता र खुशीको लागि ब्रान्डी र सिगारलाई श्रेय दिन्छु।” चर्चिलको यो पेयप्रेमले उनलाई तनावबाट मुक्त हुन र निर्णय गर्न बलियो बनाएको थियो।
८. मार्क ट्वेनको बर्बन कथा
अमेरिकी लेखक मार्क ट्वेन आफ्नो बर्बनप्रतिको प्रेमका लागि प्रसिद्ध थिए। एकपटक उनी युरोपको भ्रमणमा जाँदा आफ्नो स्वास्थ्य बिग्रिएको बताउँछन् र भनिन्छ, त्यहाँका चिकित्सकहरूले उनलाई मादक पेय पिउन निषेध गरेका थिए। फर्केपछि ट्वेनले भनेका थिए, “यहाँ आएपछि म फेरि बर्बन पिउन पाएँ, अनि मेरो स्वास्थ्य फेरि ठीक भयो।”
९. रुसका पिटर द ग्रेट र भोड्काको सम्मान
रुसका त्सार पिटर द ग्रेट आफ्नो समयका लागि अत्यधिक मादक पेयका पारखी थिए। उनले भोड्काको लागि एक विशेष पुरस्कारसमेत बनाएका थिए – “द अर्डर अफ द जोली फेलो,” जसलाई प्राप्त गर्न रुसका ठूला अधिकारीहरूले भोड्काको गिलासलाई एकै सासमा पिउनुपर्थ्यो। यो परम्परा अहिले पनि रुसका केहि समाजमा प्रचलित छ।
१०. जापानको सामुराई र साके पेय
जापानमा साके (चामलबाट बनेको मादक पेय) केवल मनोरञ्जनको साधन मात्र थिएन, यो समर्पण र सम्मानको प्रतीक पनि थियो। सामुराईहरू युद्ध अघि साके पिउँथे, जसले उनीहरूको एकता र निष्ठालाई बलियो बनाउँथ्यो। सामुराईहरूको यो परम्परा जापानमा अझै पनि विशेष अवसरहरूमा पालन गरिन्छ।
११. पिकासो र उनका रंगीन पेयहरू
महान कलाकार पाब्लो पिकासो आफ्नो कला सिर्जना गर्न विभिन्न प्रकारका रंगीन पेयहरूको प्रयोग गर्दथे। उनलाई मादक पेयहरूले रंगको भाव र विचार उत्पन्न गराउँथ्यो भन्ने लाग्थ्यो। विशेष गरी, उनले एब्सिन्थ नामक पेयको प्रयोग आफ्नो सिर्जनामा धेरै गरेका थिए।
१२. बेल्जियममा बियर र मठ
बेल्जियमका मठहरूमा मुनाहरूले बियर बनाउँथे, र यो बियर उनीहरूको धार्मिक जीवनको एक अंशको रूपमा विकास भएको थियो। यी मुनाहरूले बियरलाई आफ्ना धार्मिक सिद्धान्त र अनुशासनसँग जोडेर बनाउँथे र भिक्षुहरूले आफ्नो भोजनमा यो बियरलाई महत्त्व दिन्थे। अहिले पनि बेल्जियमको मठ बियर संसारभरि प्रसिद्ध छ।यी रोचक घटनाहरूले देखाउँछन् कि मादक पेयले व्यक्तिको जीवनमा रमाइलो र अनौठो अनुभवहरू भित्र्याउन सक्छ।
अब केही कुरा हाम्रो देशको बारेमा पनि गरौं। नेपालमा मादक पेयको इतिहास प्राचीन कालदेखि नै सुरु भएको मानिन्छ। यद्यपि यसको यकिन प्रमाण कमै मात्रामा भेटिन्छ, तर नेपाली समाजमा मादक पेयको प्रयोगका धेरै पुराना रीतिरिवाज र सांस्कृतिक प्रचलनहरू देख्न सकिन्छ। यहाँ नेपालमा मादक पेयको सुरुवात र यसको विकासको बारेमा केही महत्वपूर्ण जानकारी छन्:
१. प्राचीन काल र परम्परागत मादक पेयहरू
नेपालमा मादक पेयको प्राचीन परम्परा आयुर्वेदिक तथा धार्मिक ग्रन्थहरूमा पनि भेटिन्छ। हिन्दू धर्ममा सोमरसको प्रयोग, विशेष गरी यज्ञ र पूजा विधिहरूमा, भएको पाइन्छ। यसैगरी, किराँत सभ्यतामा “जाँड” र “रक्सी”को प्रयोग विशेष चाडपर्व र सांस्कृतिक अवसरहरूमा हुने गर्थ्यो। किराँतहरूको मण्डली, तामाङ, मगर, लिम्बु जस्ता समुदायमा परम्परागत रूपमा जाँड र रक्सी पिउने चलनले देखाउँछ कि नेपालको पहाडी र हिमाली समुदायमा मादक पेयको प्रयोग निकै पुरानो समयदेखि नै थियो।
२. मल्लकालीन नेपाल र मदिरा संस्कृति
मल्लकालको समय (१२औं–१८औं शताब्दी) नेपालमा मादक पेयको प्रयोग र उत्पादनमा महत्वपूर्ण थियो। मल्ल राजाहरूको पालामा भोज, उत्सव, र चाडपर्वमा विभिन्न प्रकारका मादक पेयहरूको प्रयोग गर्न थालिएको थियो। दरबारमा हुने विशेष भोजहरूमा राजपरिवारले मादक पेयहरूको परिकार प्रस्तुत गर्थे। विशेषगरी, नेवार समुदायमा बनाइने “ऐला” (चामलबाट बनेको मादक पेय) मल्लकालदेखि प्रचलित भएको मानिन्छ, र यो नेवार संस्कृतिको महत्वपूर्ण अंश हो।
३. राणा शासन र रक्सीको महत्त्व
राणा शासनको समयमा पनि मदिराको प्रचलन झन् बढेको देखिन्छ। राणाहरूले विभिन्न अवसरमा बाहिरी देशबाट मदिरा आयात गर्न थाले। विशेषगरी, उच्च वर्गका मानिसहरूले पश्चिमी किसिमका मदिरा (जस्तै, वाइन र व्हिस्की)को प्रयोग गर्न थाले। राणाहरूको महलमा हुने भोजहरूमा मदिरा प्रमुख परिकारको रूपमा राखिन्थ्यो, जसले नेपालमा आधुनिक मदिरा संस्कृतिको सुरुवात गरायो।
४. साँस्कृतिक चाडपर्व र मादक पेयको स्थान
नेपालको विभिन्न जातजाति र समुदायहरूले परम्परागत रूपमा चाडपर्व र धार्मिक अनुष्ठानमा मादक पेयको प्रयोग गर्ने गर्छन्। जस्तै, नेवार समुदायमा “सापारू” (गाईजात्रा), “म्ह: पूजा” र अन्य चाडहरूमा ऐलाको सेवन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। त्यस्तै, गुरुङ समुदायमा “रोधिघर” र तामाङहरूमा “ल्होसार” जस्ता चाडहरूमा जाँड र रक्सी पिउने परम्परा छ। यस्ता परम्पराहरूले मादक पेयलाई समाजको सांस्कृतिक पक्षसँग जोड्न मद्दत पुर्याएको छ।
५. आधुनिक नेपाल र वाणिज्यिक उत्पादनको सुरुवात
१९५० को दशकपछि नेपालमा उद्योगहरू स्थापना भएसँगै मादक पेयको वाणिज्यिक उत्पादनमा वृद्धि हुन थाल्यो। नेपालमा घरेलु उद्योगबाट बियर, व्हिस्की, रम, र वाइन जस्ता आधुनिक मदिरा उत्पादन हुन थाल्यो। अहिले नेपालमा थुप्रै ब्रान्डका मादक पेय उपलब्ध छन् र यसले नेपालको अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्याएको छ।
६. वर्तमान परिदृश्य र कानूनी व्यवस्थापन
आज नेपालमा मादक पेयको उत्पादन, बिक्री, र सेवनमा सरकारद्वारा नियमहरू लागू गरिएको छ। कानूनी रूपमा मादक पेयको न्यूनतम उमेर निर्धारण गरिएको छ, र यसका उत्पादन र बिक्रीमा करको व्यवस्था छ। साथै, ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि परम्परागत रूपमा बनाइने घरेलु जाँड, रक्सी, र ऐलाको महत्त्व छ, र यी परम्परागत पेयहरू विशेष अवसरमा पिउने चलन आजसम्म जीवित छ।यसरी नेपालमा मादक पेयको सुरु भएको इतिहास हेर्दा, यो परम्परागत र आधुनिक दुबै पक्षबाट विकसित हुँदै आएको देख्न सकिन्छ।
मादक पेय सेवन गरेपछि मानिसहरूले गर्ने कतिपय बेहोरा र बोली-व्यवहार अत्यन्तै रोचक र कहिलेकाहीँ हास्यास्पद हुन्छन्।
यहाँ केही यस्ता सामान्य उटपट्याङ बेहोरा र कुराहरू प्रस्तुत गरिएका छन्:
१. आफ्नो क्षमता र साहस देखाउन खोज्नु
धेरैजसो मानिसहरूले मादक पेय सेवन गरेपछि आफूलाई असाध्यै साहसी ठान्न थाल्छन्। सामान्य अवस्थामा नसुहाउने कुराहरूमा जस्तै उचालेर उठाउने, ठूलो स्वरमा बोल्ने, वा बिनाकारण चुनौती दिनेजस्ता काममा रुचि देखाउँछन्। “तिमीलाई थाहा छैन, म के गर्न सक्छु!” भन्ने किसिमका डाइलगहरू प्रायः यतिबेला सुन्न पाइन्छ।
२. गहिरो दार्शनिक बन्नु
मादक पेयको प्रभावमा मानिसहरू अचानक गहिरो दार्शनिक बन्ने प्रयास गर्छन्। जीवन, प्रेम, मृत्यु, र ब्रह्माण्डका गहिरा प्रश्नहरूको चर्चा गर्न थाल्छन्। “जिन्दगी भनेको वास्तवमै के हो?” वा “प्रेम भनेको सत्य हो कि भ्रम?” जस्ता विषयहरूमा आफ्नो ज्ञान प्रस्तुत गर्न थाल्छन्, जुन कहिलेकाहीँ हास्यास्पद र धेरै गम्भीर पनि लाग्न सक्छ।
३. अचानक नाच्न र गाउन थाल्नु
मादक पेय पिएपछि धेरैजसो मानिसलाई आफू उत्कृष्ट नर्तक र गायक लागेको महसुस हुन्छ। अचानक गीत गाउन थाल्ने, फूर्तिलो नाचमा रमाउन थाल्ने, र अरूलाई पनि नाच्न हौस्याउने काम गर्छन्। यो अवस्थामा उनीहरूका नृत्य र गायनले माहोललाई धेरै रमाइलो बनाउँछ, तर सायद आफैँले भोलिपल्ट लाज मान्ने कुरा पनि हुन्छ।
४. पुराना सम्झना र प्रेमका कुरा निकाल्नु
मादक पेयले प्रायः मानिसलाई भावुक बनाउँछ। अचानक पुराना प्रेम सम्बन्ध र विछोडका कुराहरू निकाल्न थाल्छन्। “त्यो मेरो पहिलो प्रेम त…” वा “त्यो समयको सम्झना आउँछ…” जस्ता भावुक कुराहरू भन्न थाल्छन्। कतिपय अवस्थामा आफ्ना पुराना प्रेमी/प्रेमिकालाई मेसेज वा कल गर्न थाल्छन्, जसले अर्को दिन उनीहरूलाई लज्जित बनाउँछ।
५. अचानक हाँस्ने र रुन थाल्नु
केही मानिस मादक पेय सेवनपछि असाध्यै भावुक वा अत्यन्तै खुसी भएर अनौठो व्यवहार देखाउँछन्। कहिलेकाहीँ आफूलाई सानो कुरामा खुसी बनाएर हाँस्न थाल्छन्, भने कतिपय अवस्थामा अचम्मको कारणले रुने वा भावुक हुने गर्छन्। उनीहरूको भावनाको उतारचढाव देखेर साथीहरू नै हैरान हुने गर्छन्।
६. अल्झिएको बोली र उटपट्याङ कुरा गर्नु
मादक पेयको असरले बोल्न गाह्रो हुँदै जान्छ, जसका कारण व्यक्तिहरूको बोली अल्झिएको र अस्पष्ट हुन्छ। उनीहरूले बुझिनसक्ने किसिमका कुरा गर्न थाल्छन्, शब्दहरू बिर्सिन्छन्, र अनौठा वाक्य संरचनाहरूमा कुरा गर्छन्। यस्तो बोलीले अरूलाई हँसाउने गर्छ।
७. आफ्नो मनको राजा बन्नु
मादक पेय सेवनपछि केही मानिस आफ्नो अधिकार र पहुँचबारे ठूलो कुरा गर्छन्। आफूलाई ठूलो व्यापारी, राजनीतिज्ञ, वा समाजसेवीको रूपमा प्रस्तुत गर्न थाल्छन्। “मसँग धेरै सम्पत्ति छ!” वा “मलाई धेरै ठूला मानिसहरू चिन्छन्!” भन्नेजस्ता कुराहरू गर्वका साथ बताउँछन्।
८. अनौठा निर्णयहरू गर्नु
मादक पेय सेवनपछि केही मानिस एकाएक ठूलो निर्णय लिन थाल्छन्। कतिले नयाँ व्यापार सुरु गर्ने सोच बनाउँछन् भने कतिले यात्रा गर्ने योजना बनाउन थाल्छन्। यस्ता निर्णयहरूको आधारमा उनीहरूको मानसिक अवस्था स्पष्ट हुँदैन, तर त्यसबेला उनीहरूका योजना अरूलाई निकै हास्यास्पद लाग्न सक्छ।
९. अनावश्यक आत्मविश्वास
मादक पेयले मानिसलाई अनावश्यक आत्मविश्वासी बनाउँछ, जसका कारण उनीहरू थुप्रै हास्यास्पद काम गर्छन्। जस्तै, बिनाकारण झगडा गर्न थाल्नु, मान्छेलाई अनावश्यक सल्लाह दिनु, वा साहसी कामहरू गर्ने योजना बनाउनु। उनीहरूलाई यस्तो लाग्छ कि मादक पेयले आफूलाई अद्वितीय र सक्षम बनाएको छ।
१०. सामाजिक संजालमा पोस्ट गर्ने उटपट्याङ पोस्टहरू
मादक पेय सेवनपछि मानिसहरूले सामाजिक संजालमा अनौठा र असंगत पोस्ट गर्न थाल्छन्। कुनै समयको भावुकता र प्रेमका कुरा पोस्ट गर्नु, पुराना तस्वीरहरू हाल्नु, वा अन्य हास्यास्पद कुराहरू लेख्नु सामान्य हुन्छ। भोलिपल्ट ती पोस्टहरूले लज्जा र पश्चातापको कारण बन्छ।यी उटपट्याङ बेहोरा र कुराहरूले मादक पेयले मानिसको व्यवहारमा गर्ने अस्थायी प्रभाव देखाउँछ। यस्ता घटनाहरू हास्यास्पद लाग्न सक्छन्, तर सन्तुलित मात्रामा मादक पेयको सेवन गर्न ध्यान दिनु उचित हुन्छ। (स्रोत : उही मेरो नौलो मित्र)मादक पेयको अत्यधिक सेवनले मानिसलाई अस्थायी रूपमा मानसिक र शारीरिक रूपमा नियन्त्रणमा राख्न कठिनाइ हुनसक्छ, जसले गर्दा केही अनैतिक क्रियाकलापहरू बढ्दो रूपमा देखिने गरेका छन्। यी मध्ये केही सामान्य क्रियाकलापहरू निम्न छन्:
१. घरेलु हिंसा र झैझगडा
मादक पेय सेवनपछि मानिसमा क्रोध र आक्रामकता बढ्न सक्छ, जसले गर्दा घरपरिवारमा झगडा र घरेलु हिंसा हुने सम्भावना बढी हुन्छ। विशेष गरी, पतिपत्नीबीचको हिंसा र बच्चाहरूलाई डराउन-त्रासाउनेसम्मका घटनाहरूले परिवारमा ठूलो असहजता सिर्जना गर्छ।
२. यौन दुव्र्यवहार र दुर्व्यवहार
मादक पदार्थले मानिसलाई निर्णय गर्ने क्षमतामा कमी ल्याउँछ, जसले यौन दुर्व्यवहार र अनावश्यक स्पर्शजस्ता घटना हुने सम्भावना बढ्छ। विशेषगरी, सार्वजनिक स्थान वा चाडपर्वमा मादक पेय सेवनपछि यस्ता अनैतिक गतिविधिहरू देख्न पाइन्छ।
३. सार्वजनिक स्थानमा दुर्व्यवहार र असभ्य व्यवहार
मादक पेय पिएर मानिसले सार्वजनिक स्थानमा असभ्य व्यवहार गर्ने, ठूलो स्वरमा बोल्ने, अरूसँग बिनाकारण झगडा गर्ने, तथा गैरकानुनी गतिविधि गर्ने घटनाहरू सामान्य छन्। यस्तो व्यवहारले सार्वजनिक शान्ति भंग हुनसक्छ र समाजमा अशान्ति फैलाउन सक्छ।
४. यातायात दुर्घटना र जोखिमपूर्ण सवारी साधन चलाउनु
मादक पदार्थ सेवनपछि सवारी चलाउँदा ध्यान घट्ने र प्रतिक्रिया क्षमतामा कमी आउने हुँदा धेरै दुर्घटना हुने गरेको छ। यसले चालक मात्र नभई अरू यात्रु र पैदलयात्रीहरूको जीवनलाई पनि जोखिममा पार्न सक्छ, जसले धेरै जनधनको हानि हुनसक्छ।
५. अपराधमा संलग्नता र झगडा उकास्नु
मादक पेय पिएपछि मानिसहरूमा संयमता र आत्मनियन्त्रणको कमी हुन्छ, जसले गर्दा चोरी, लुटपाट, र कुटपिट जस्ता आपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न हुने सम्भावना बढी रहन्छ। त्यस्तै, बिनाकारण अरूसँग झगडा गर्ने, असहमति बढाउने जस्ता क्रियाकलाप पनि देखिन्छन्।
६. आर्थिक अनैतिकता र जुवा तास खेल्ने
मादक पदार्थ सेवनपछि मानिसले आर्थिक सोचविचार नगरी अनावश्यक खर्च गर्न थाल्छन्, जसले परिवारको आर्थिक स्थितिमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। यसबाहेक, कतिपयले मादक पेय पिएपछि जुवा, तास, वा अन्य गैरकानुनी खेलहरूमा पनि संलग्न हुने गर्छन्, जसले आर्थिक समस्या निम्त्याउँछ।
७. सामाजिक प्रतिष्ठा र सम्बन्ध बिग्रनु
मादक पेयको अत्यधिक प्रयोगले मानिसको सामाजिक प्रतिष्ठा बिगार्न सक्छ। यस्तो व्यक्तिलाई समाजले सम्मान गर्नेभन्दा पनि दूरी बनाउने प्रयास गर्छ, जसले गर्दा सम्बन्ध बिग्रने र अलगाव महसुस गर्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ।
८. अपराधमा सहजीकरण र अन्य व्यक्तिलाई हानि पुर्याउने
केही मानिसले मादक पेयको प्रभावमा अपराध गर्न सजिलो सम्झन्छन्। साथीभाइसँग सल्लाह गरेर योजनाबद्ध रूपमा अरूलाई हानी गर्ने वा झगडा गर्ने उद्देश्यले मादक पेय सेवन गर्ने पनि पाइन्छ।यी अनैतिक क्रियाकलापहरूले व्यक्तिगत जीवन मात्र नभई सामाजिक र पारिवारिक सम्बन्धमा गम्भीर नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। मादक पेयको सन्तुलित र जिम्मेवार प्रयोग गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
मादक पेयको लतबाट छुट्नका लागि मानिसले विभिन्न उपाय र प्रविधिहरू अपनाउन सक्छन्। यहाँ मादक पेयबाट बस्ने र यस लतबाट छुट्ने केहि महत्वपूर्ण उपायहरू उल्लेख गरिएका छन्:
१. स्व-चेतना र स्व-प्रेरणा
सकारात्मक सोचको विकास: लतको समस्या पहिचान गर्नु र त्यसबाट छुट्नको लागि प्रेरित हुनु महत्त्वपूर्ण छ। स्व-सकारात्मक सोच र आत्म-प्रेरणा विकास गरेर व्यक्ति आफूलाई सशक्त बनाउन सक्छ।
लक्ष्य निर्धारण: मादक पेयको सेवन कम गर्नका लागि निश्चित लक्ष्यहरू तोक्नुहोस्, जस्तै हप्तामा के कति मादक पेय पिउने भन्ने।
२. सामाजिक समर्थनमित्र र परिवारको सहयोग:
तपाईंको लक्ष्यमा सघाउने मित्र र परिवारका सदस्यहरूलाई संलग्न गर्नुहोस्। उनीहरूको समर्थनले तपाईंलाई मानसिक रूपमा बलियो बनाउँछ र प्रेरित राख्छ।
समूहमा सहभागी हुनु: स्वेच्छिक समूहहरू जस्तै “अल्कोहलिक्स अननोनिमस”मा सहभागी हुन सकिन्छ, जहाँ समान समस्यामा रहेका व्यक्तिहरूसँग कुराकानी गर्ने अवसर पाउनुहुन्छ।
३. व्यवस्थित जीवनशैलीस्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु:
नियमित व्यायाम, स्वस्थ आहार, र पर्याप्त निद्रा लिने प्रयास गर्नुहोस्। यी बानीहरूले मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछन्।
वैकल्पिक गतिविधिहरू: मादक पेयको समयलाई रचनात्मक र स्वास्थ्यवर्धक गतिविधिहरूमा बदल्न प्रयास गर्नुहोस्, जस्तै खेलकुद, संगीत, वा लेखन।
४. आवश्यक उपचार र परामर्शव्यावसायिक परामर्श:
मनोवैज्ञानिक वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श गरेर समस्या समाधान गर्न सकिन्छ। उनीहरूले व्यावसायिक मार्गनिर्देशन र सहयोग प्रदान गर्न सक्छन्।
चिकित्सा उपचार: कुनै समय, दवाईहरूको आवश्यकता पर्न सक्छ जसले मादक पेयको लतलाई कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ। चिकित्सकसँग परामर्श गरेर सही दवाईको चयन गर्न महत्त्वपूर्ण छ।
५. छुट्ने रणनीतिहरूसमस्याग्रस्त स्थानहरूमा नजानु:
बार, क्लब, र अन्य मादक पेयको माहोलमा जानबाट टाढा रहनुहोस्। यसले आकर्षण र लतको भोकलाई कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।मादक पेयको विकल्पहरू: मादक पेयको स्थानमा अन्य स्वास्थ्यवर्धक विकल्पहरू जस्तै फलफूलको रस, सोडा, वा चिया पिउन सकिन्छ।
६. ध्यान र मानसिक प्रशिक्षणध्यान र ध्यान अभ्यास:
ध्यान, योग, वा माइंडफुलनेस प्रथाहरूले मानसिक तनाव कम गर्न र भावनात्मक सन्तुलनमा सुधार गर्न मद्दत गर्न सक्छ।आत्म-नियन्त्रण: लतको भोक र अनियन्त्रित क्रियाकलापको नियन्त्रणमा मद्दत गर्ने सीप सिक्नुहोस्।
७. आवश्यक जानकारी र शिक्षालतका बारेमा अध्ययन:
मादक पेयको लत र यसको प्रभावका बारेमा गहिरो जानकारी लिनुहोस्। यसले समस्याको गम्भीरता बुझ्न र सही निर्णय गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
सकारात्मक जीवनको कहानियाँ: सफलतापूर्वक मादक पेयको लतबाट छुटेका व्यक्तिहरूको कथा पढ्नुहोस्। यसले प्रेरणा र आशा प्रदान गर्न सक्छ।
८. नयाँ चाडपर्व र अवसरहरूमा सजग रहनुविशेष अवसरहरूको योजना:
चाडपर्व र अन्य अवसरहरूमा मादक पेयको सट्टा गैर-मादक पेयको चयन गर्ने योजना बनाउनुहोस्। यो नयाँ अनुभवको रूपमा लिनुहोस् र राम्रो समय बिताउन सक्छ।
यी उपायहरूले मादक पेयको लतबाट छुट्न र स्वस्थ जीवनशैलीमा फर्कन मद्दत पुर्याउनेछन्। यदि कुनै व्यक्ति लतको समस्या अत्यधिक गम्भीर छ भने, पेशेवर सहयोग लिने कुरा महत्त्वपूर्ण छ।त्यसैले म के भन्न चाहन्नछु भने, मादक पेय सेवन गर्नुहोस्, तर ध्यान दिएर कसैलाई हानि नहोस्, यहाँसम्म कि तपाईँलाई पनि । एकछिन आफै विचार गर्नु त विदेशमा कसरी सेवन गर्छन् । घर परिवारका सबै मिलेर शान्त रुपमा व्यावहारिक हिसाबले, कसैलाई हानि गर्दैनन् कसैलाई नोक्सानी गर्दैनन् गाली गलौज गर्दैनन् तर हामी नेपाली पियो कि जे हो मै हुँ भनेर अरुलाई गाली दिन्छन् झैझगडा गर्छन् र अन्य अनैतिक क्रियाकलाप गर्छन् जो हामी दिनहुँ पत्रपत्रिकामा पढ्न पाउँछौँ।
“संसारको रङ्गीनता मादक पदार्थमा होइन, जीवनको प्रत्येक क्षणमा छ!”
लेखक : शुसिल बिस्ट
